تبلیغات
*** پرورش خلاقیت ***
creati,
» امروز :

» آخرین بروز رسانی :

[ + ] creati
نویسنده : یاسر مومنی
زمان ارسال : چهارشنبه 15 مهر 1388 و ساعت 12:20 ق.ظ

زمان آخرین ویرایش : - و ساعت -

خلاقیت

 

 

مقدمه

آرامش زندگی در گرو برآوردن نیازهاست. نیازها به طور کلی به 5 گروه تقسیم می‌شوند:

  • نیازهای فیزیولوژیکی
  • نیاز به امنیت
  • نیازهای اجتماعی
  • نیاز به احترام
  • نیاز به خودیابی

که بترتیب نیازهای اولی نیازهای رده پایین و نیازهای آخری نیازهای رده بالا به حساب آمده و نیاز به خودیابی حد بالای نیازهاست.

برآورده شدن مناسب نیازها شرط لازم برای بوجود آمدن آمال و آرزوهاست. به عنوان مثال یک فرد گرسنه و آواره هرگز به فکر پرواز بر فراز کوهها نخواهد افتاد. بسیاری نیز معتقدند که خلاقیت در نیاز متولد می‌شود همانگونه که بسیاری از اختراعات بزرگ نه محصول تعریف مشکلی خاص بلکه برای برآورن نیازی خاص به وجود آمده‌اند.


اصول اولیه خلاقیت

به طور کلی خلاقیت فرایندی است که طی زمان ادامه داشته و ابتکار، انطباق‌پذیری و تحقق از خصوصیات بارز آن به شمار می‌آیند و می‌تواند جوابگویی برای مشکلات باشد. برخی از محققان اصولی برای مشخص شدن مرزهای خلاقیت تعریف نموده‌اند: اول اینکه خلاقیت متضمن پاسخ یا مفهومی نو باشد یا آنکه احتمال وقوع آن بسیار کم باشد. اما باید توجه داشت که نو بودن و اصالت با آنکه شرط لازم خلاقیت است اما کافی نیست. زمانی یک پاسخ را می‌توان بخشی از یک فرایند خلاقیت به شمار آورد که تا اندازه‌ای با واقعیت مطابقت داشته یا اصولاً واقعی باشد. دوم خلاقیت باید گره‌ای را بگشاید یا با وضعیتی تناسب داشته و یا مقصود معینی را برآورد. سوم، خلاقیت واقعی مشروط به دوام آن بینش ابتکاری، ارزیابی و تفسیر و رشد آن باشد. در جمله‌ای کوتاه می‌توان اینگونه بیان کرد «خیلی‌ها ایده‌های خوب دارند اما عده کمی آنها را عملی می‌کنند». همچنین یکی از عواملی که معمولاً با خلاقیت مربوط می‌دانند موضوع هوش است.

وجوه هوش

یک مبنای طبقه‌بندی، نوع فرایند و یا نحوه عملکرد خاصی است که انجام می‌گیرد. این نوع طبقه‌بندی شامل 5 گروه اصلی از توانشهای هوشی می‌باشد که عبارتند از عوامل

  • شناخت
  • حافظه
  • تفکر همگرا
  • تفکر واگرا و
  • ارزشیابی

شناخت، کشف و یا کشف دوباره و بازشناسی است. حافظه عبارت از حفظ آن چیزی است که درک شده است. در تفکر واگرا ما در جهات متفاوت تفکر می‌کنیم، گاهی به تفحص می‌پردازیم و گاهی در جستجوی تنوع هستیم در حالی که در تفکر همگرا اطلاعات به یک جواب درست و یا به بهترین جواب شناخته شده و قراردادی منتج می‌گردد. واضح است که یکی از توانشهای تفکر واگرا گوناگونی پاسخهایی است که تولید می‌شود. این نوع تولید تماماً زاده اطلاعات ارایه شده نیست. در اینجاست که مبحث انعطاف‌پذیری در تفکر پیش می‌آید که از مباحث اصلی خلاقیت به شمار می‌آید.
با این حال در بررسی افراد خلاق این نتیجه به دست آمده است که اگر چه داشتن حد معینی از هوش لازم است ولی شرط کافی نیست و لزوماً افراد با هوش خلاق نبوده‌اند در حالی که افراد با هوش متوسط می‌توانند افراد خلاق برجسته‌ای باشند. در واقع امور خلاقیت شاید بیشتر اکتسابی باشد تا فطری و می‌توان با آموزشهایی این توانایی را در خود افزایش داد.

 

خصوصیات افراد بسیار خلاق

از مطالعه افراد بسیار خلاق موارد زیر نتیجه شده است. البته این خصوصیات شخصیتی آنهاست نه اینکه با اینگونه رفتارها، انسان بتواند به خلاقیت برسد:

·        تمایل به تعریف و تمجید از خود دارند

·        اشخاص خلاق مخصوصاً خواهان قبول پیچیدگی و حتی بی‌نظمی در دریافتهای خود هستند بدون آنکه نگران آشفتگی ناشی از این امر باشند. این بدان معنی نیست که آنان فی نفسه بی‌نظمی را دوست دارند بلکه پرمایگی موجود در بی‌نظمی را به کم مایگی نظم ترجیح می‌دهند. تمایل دارند نزد دیگران به داشتن نظرات تند و احمقانه شهرت داشته باشند.

·        کارهای آنها با اظهار نظر اینکه از موضوع پرت هستند مشخص می‌شود. شوخ‌طبعی و بذله‌گویی از صفات بارز این افراد است. باید به این افراد کمک کرد که بدون اینکه کینه‌توز و پرخاشگر باشند جسارت خود را حفظ کنند.

عوامل باز دارنده خلاقیت

  • تلاشهای قبل از بلوغ برای حذف خیالبافی
  • محدودیتهای بازدارنده قوه تدبیر و کنجکاوی کودکان
  • تکیه بیش از حد به نقش جنسیت؛ تفکر خلاق مستلزم حساسیتی بیش از حد (خصوصیتی کاملاً زنانه) و وابستگی به غیر و اتکای به خود (خصلتی کاملاً مردانه) است. از همین رو یک پسر بسیار خلاق نسبت به سایر همجنسان همسال خود بیشتر دارای صفات زنانه به نظر می‌رسد.
  • تاکید زیاد بر پیشگیری (نحوه پاسخگویی کودکان به مسایلی که مستلزم چاره‌اندیشی فرد هنگام قرار گرفتن در وضعیتی بن‌بست است نشان می‌دهد که تأکید بر پیشگیری قوه تصور بسیاری از کودکان را از رشد باز داشته است.)
  • القای ترس و کمرویی
  • تاکید بر مهارتهای کلامی

خطری که استعداد خلاق فرد را تهدید می‌کند، قضاوت یا ارزیابی تجربه فرد نیست بلکه پیشداوری است که به تبع آن تجارب بسیاری در حوزه دریافت را نمی‌یابند. خطری که آموزشهای معمول چه در خانه و چه در مراکز آموزشی در بردارند این است که نظرات نو و احتمال وقوع اعمال جدید خیلی زود و بیش از اندازه مورد انتقاد قرار می‌گیرند.

 

عوامل تشدیدکننده خلاقیت و نوآوری

حس درونی تفکر، انسان را قادر می‌سازد شرایطی را که وجود خارجی ندارند، ‌در درون ذهن شبیه‌سازی نماید و‌ به وی این امکان را می‌دهد تا در امکانات یکسان با سایرین برای خود فرصتهای بهتری بیافریند. در واقع امور خلاقیت شاید بیشتر اکتسابی باشد تا فطری و می‌توان با آموزشهایی این توانایی را در خود افزایش داد. مجموعه عواملی که باعث تشدید و ترغیب فرد به نوآوری می‌گردند به عوامل تشدیدکننده تعبیر می‌گردند که خود به دو بخش کلی انگیزه‌ها و ابزارها تقسیم می‌شوند که در اینجا توضیح داده می‌شوند.


انگیزه‌ها

انگیزه‌های ترغیب کننده به نوآوری، می‌توانند به خصوصیات و زندگی خصوصی افراد مربوط باشد و یا اینکه به اجتماع محل سکونت فرد بستگی داشته باشد که ما در اینجا دلایل بروز هر یک را بررسی می‌کنیم.


انگیزه‌های بیرونی

به همه انگیزه‌هایی که از جامعه به فرد القاء می‌گردند گفته می‌شود که خود بر اثر موارد زیر ناشی می‌گردند:

  • بحران‌های جامعه:

می‌دانیم سرچشمه خلاقیت نیاز است. اغلب مواقع اگر نیازی در زندگی بشر مشاهده نشود، الزامی به خلاقیت وجود نخواهد داشت. نیازهای بشر معمولاً به طور یکنواخت بروز می‌یابند مگر در شرایطی استثنایی مانند بحران‌های مختلف از جمله بحرانهای طبیعی چون سیل و زلزله و آتشفشان و طوفان و همچنین بلایایی که خود انسان مسب آنهاست که بارزترین آنها جنگ است. نوع و دلیل بروز یک بحران در اینجا مد نظر نیست و آنچه حائز اهمیت است هجوم سیل عظیمی از نیازها پس از وقوع بحران است که می‌تواند در جامعه سبب یک انقلاب فکری در نزد افراد گوناگون گردیده و به شکل نوآوری و خلاقیت بروز نماید.

  • سطح توقعات جامعه:

جامعه‌ای که در آن سیر صعودی پیشرفت حاکم باشد، هر روز از طرف تک تک اعضای خود شاهد خلاقیت و نوآوری است. در این جامعه نوآوری به قشر متفکر و اندیشمند محدود نگردیده و همه مردم را شامل می‌شود بطوریکه حتی تبهکاران نیز در این جامعه هر روز به فکر خلق روشی نو در روند کاری خود می‌باشند.

 

انگیزه‌های درونی

انگیزه‌هایی که از درون شخص، منشاء می‌گیرند را انگیزه‌های درونی می‌نامند که شامل موارد زیر می‌باشند:

  • اسعتداد ذاتی فرد:

این امر حتی بدون وجود هر گونه محرک خارجی ممکن است آگاهانه یا ناآگاهانه صورت گیرد و با داشتن هوشی متوسط و آموختن راه‌های افزایش تفکر خلاق، کاملاً قابل دسترسی برای همه نیازهای زندگی می‌باشد.

  • نیازهای درونی:

گاهی اوقات افراد در خود نیرویی احساس می‌کنند که همواره آنان را وا می‌دارد که در جهت کمک به دیگران و ارتقای سطح زندگی در جامعه، دست به نوآوری بزنند. این افراد از هر جنس و سن و شغلی می‌توانند باشند. به عنوان مثال خانمی در آمریکا که از آگهی های تجاری تلویزیون ناراضی بود آنها را مطابق با ذوق خود مجدداً می‌نوشت.

  • بحران‌های شخصی‌:

بحران‌های شخصی نیز مانند بحران‌های جامعه، می‌توانند محرک بسیار قوی در امر نوآوری برای شخص باشند.

ابزار ها

برخی فاکتورهای تعیین‌کننده برای دستیابی به تفکر خلاق و جود دارند که می‌توان از آنها به عنوان ابزارهای نوآوری یاد کرد. این ابزارها عبارتند از:

  • اراده
  • اعتماد به نفس
  • کمیت
  • شبیه سازی
  • استمداد از دیگران
  • مجاورت / تشابه / تباین
  • تغییر دادن
  • فعالیتهای جنبی و . . .

این عوامل راهکارهایی برای آموزش نوآوری و تفکر خلاق ارائه می‌دهند. در آینده نزدیک این عوامل شرح داده می‌شوند.

 

 


 

 

ضرورت  توجه به خلاقیت در کودکان و نوجوانان

 

سایت فکرنو ،سایت خلاقیت ،نوآوری و کارآفرینی

 

به موازات گسترش  علوم در زمینه های  مختلف  ،مطالب  علمی  در اثر  پدیده انفجار اطلاعات ، در  طول  مدت کوتاهی  اهمیت نخستین  خود را از دست داده و به اطلاعاتی  کم اهمیت  و دست دوم  تبدیل می شوند.

در جهان امروز  بالاترین  و بهترین  تولید  برای کشورهایی  که بخواهند  حرف اول  را در دنیا  داشته   باشند  تولید فکر نو  و ایده است و این امر به خوبی  ضرورت  توجه به خلاقیت  و پرورش آن  را  در  کودکان  و نوجوانان  نشان می دهد.

خلاقیت  موهبتی است که در تمام انسان ها بالقوه  موجود است  اما  ظهور و گسترش  آن مستلزم  شرایط  مناسب   است .

لفرانکویس خلاقیت  را به عنوان  کنجکاوی ، اشتیاق به کشف  و آزمایش  کردن ، تولید پاسخ  های  جدید  به مساله ، حساسیت  به مساله  و توجه  به رفتار خلاق خود تعریف می  کند. خلاق بودن  یعنی پدیده های  عالم را متفاوت از دیگران  دیدن  همانند نیوتن   وقتی  که سیب از  درخت بر زمین  می افتد  او چرخش سیب را به گونه متفاوت تر از دیگران میبیند و به دنبال طرح  مساله  و پاسخ  به چرایی افتادن  سیب از درخت می شود .

تحقیقات انجام  شده  در زمینه  خلاقیت  با آموزش  نشان می دهد  بر خلاف  نظریه پردازان گذشته که خلاقیت  را فرآیندی  ارثی  و ذاتی  تلقی  می کردند .خلاقیت  را می  توان  به افراد به ویژه  به کودکان  و نوجوانان  آموزش  داد به عبارت  دیگر بر خلاف  تصور عامه  مبنی  بر این که  فقط  افراد معدود ی خلاق بدنیا  می آیند  واقعیت این است  همه با این  استعداد پا به  این دنیا می  گذارند  و این آموزش  و تجربه است  که می  تواند  زمینه های شکوفایی و غنا بخشیدن  هر چه بیشتر  به این  استعداد  را فراهم آورد .از این رو  در کشورهایی که از آموزش  و پرورش پویا برخوردارند پرورش خلاقیت  به عنوان  یکی از مهمترین  هدفها ی آموزش و پرورش  مورد توجه  قرار گرفته است .

 

ویژگی  های  افراد خلاق

1- در کار اندیشیدن  تا جایی که ممکن است  از قالب و چهارچوب می گریزند.

2-به وضع موجود  رضایت  نمی دهند  و طالب تغییر هستند .

3-درمواجه  با مشکلات  از خود  صبر و مداومت  بیشتری نشان می  دهند  و به دنبال  راه حل  مشکل می گردند.

4-از شخصیتی پویا و استقلال طلب برخوردارند.

5-در برخورد با  پدیده ها کنجکاو  هستند.

6-فرد خلاق جهت دستیابی به ناشناخته های  خود تلاش مضاعفی از خود نشان می دهند.

7-قدرت ریسک و خطر پذیری بالایی دارند.

8- عقاید خود را  هر چند  مخالف دیگران باشد مطرح می کند.

9-از  شکست مایوس نمی  شوند.

10-معمولا درونگرا  هستند.

 

رشد  خلاقیت در بچه ها

 برای پرورش  خلاقیت در کودکان  می باید  به تمام  ابعاد وجودی  آنان  اعم از بعد عاطفی ، اجتماعی ، شناختی  ، آموزشی و....توجه  شود.پرورش  خلاقیت  با عوامل  محیطی مثل خانواده  و اجتماع رابطه  تنگاتنگی دارد. از جمله  عواملی  که در پرورش  خلاقیت  دخالت  دارند  می  توان  موارد  زیر  را نام  برد.

1-فراهم آوردن  محیط غنی  از فرهنگ

2- برقراری  جو  عاطفی  مناسب  بین  افراد خانواده

3-ضمن  توجه  به تخیلات  بچه ها ، آن ها را به سوی  واقعیت سوق دادن .

4-توجه به پرورش  حواس  پنج گانه بچه ها .

5-فراهم آوردن  محیطی که امکان  اشتباه کردن ، تجربه کردن  و ریسک کردن را به بچه ها بدهد.

6-بردن بچه ها به دامن طبیعت ، نمایشگاه های  هنری ، موزه ها ، کارخانه ها و....

7-استفاده از  اسباب بازی  های فکری  و ساختنی  که بچه ها  بتوانند  ایده های  مختلف را روی  آن پیاده کنند مانند : استفاده  از انواع پازل ها ، مدل  سازی ف جدول ها و.....

8-انجام کاردستی  ،  استفاده  بهینه  از وسایل دور ریختنی  ، تهیه کلاژ و......

9-تشویق  بچه ها به داشتن  اندیشه های  بکر و تازه .

10- توجه  به سوالات  عجیب و غیر معمول  بچه ها .

11- توجه  و احترام  به عقاید و پیشنهادهای  بچه ها.

12- عدم مقایسه  بچه ها با هم.

13-قصه گفتن ، اجرای  نمایش ، شرکت بچه ها  در گروه های  شعر و موسیقی

14-حذف تنبیهات  بدنی .

15-تشویق بچه ها به دستکاری  اشیاء و عقاید.

 

عوامل  سرکوب  خلاقیت

پرورش  خلاقیت  بدون توجه  به پرورش  شخصیت  چندان مفید  نیست . اعتماد  به نفس  پایین ، نبود پشتکار، اضطراب ، حساس  نبودن  به پدیده ها ، تمایل به همرنگی  و یکنواختی  فکر  از عواملی  به شمار می  روند که راه مسیر اندیشه  خلاق را سد  می کند.

****

ve

ارسال های پیشین ...

This Template Designed By Theme.MihanBlog.Com And Davood Jafari And FaDesign.Ir, Special Thanks To SNM